W polskim prawie występuje kilka możliwości dochodzenia odszkodowania od sprawcy przestępstwa. Jest możliwość ubiegania się o to zarówno w postępowaniu karnym, jak i w cywilnym.

Kto ma prawo ubiegać się o odszkodowanie?

W prawie polskim występują dwie różne firmy rekompensaty. Pierwsza z nich to zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, które ma charakter niematerialny. Natomiast druga to odszkodowanie za straty majątkowe. Gdy krzywda albo szkoda powstały w wyniku przestępstwa, wtedy o rekompensatę może starać się tylko osoba, która w czasie dochodzenia lub śledztwa zdobyła status pokrzywdzonego. Pokrzywdzony to zgodne z kodeksem postępowania karnego, osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo.

Wniosek na podstawie art. 46 Kodeksu karnego

W sprawie o każde przestępstwo, którego rezultatem jest szkoda lub krzywda, pokrzywdzony ma prawo złożyć wniosek o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w czasie postępowania karnego. Możliwość taka wynika z art. 46 k.k. Trzeba zauważyć, że w przypadku złożenia wniosku przez osobę, która ma do tego prawo, orzeczenie tych środków przez sąd jest obligatoryjne. Poza wspomnianymi sytuacjami, sąd może je również orzec zgodnie z własnym uznanie. Wtedy żaden wniosek ze strony pokrzywdzonego nie będzie potrzebny.

Powództwo adhezyjne

Kolejnym sposobem dochodzenia odszkodowania albo zadośćuczynienia jest złożenie tak zwanego powództwa adhezyjnego. Polega ono na tym, że pokrzywdzony podczas trwania postępowania karnego występuje również, z powództwem cywilnym o odszkodowanie albo zadośćuczynienie. Oskarżony będzie podlegał więc jednocześnie odpowiedzialności karnej oraz cywilnej w jednym postępowaniu. W powództwie adhezyjnym można dochodzić realnie poniesionych szkód majątkowych, jak również utraconych w wyniku popełnionego przestępstwa korzyści. Powództwo to można wnieść już na etapie postępowania przygotowawczego. Należy jednak wiedzieć o tym, że sąd ma prawo odmówić przyjęcia takiego powództwa. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy sąd uzna, że roszczenie nie wiąże się bezpośrednio z zarzutem oskarżenia albo zostało złożone przez nieuprawnioną osobę. Co więcej, merytoryczne rozpatrzenie powództwa, ma miejsce tylko wtedy, gdy oskarżony będzie uznany za winnego w procesie karnym. Gdy oskarżony będzie uniewinniony albo postępowanie zostanie umorzone, wtedy powództwo adhezyjne sąd pozostawi bez rozpatrzenia.

Jaka może być kompensata dla ofiar przestępstwa?

Pokrzywdzony w wyniku popełnienia przestępstwa może też starać się o przyznanie mu rekompensaty od państwa. Procedura ta została uregulowana w ustawie z dnia 7 lipca 2005 o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw. Kompensata przyznawana jest pokrzywdzonym, którzy w wyniku przestępstwa doznali naruszenia czynności narządu ciała albo rozstroju zdrowia (zostały one dokładniej opisane w art. 156 i 157 kodeksu karnego). Mowa tutaj również o osobach, które nie mogą otrzymać odszkodowania od sprawcy przestępstwa, na przykład z powodu jego śmierci. Maksymalna wysokość kompensaty to 12 000 zł. Kwota, którą można dostać w ramach kompensaty musi pokrywać utracone zarobki oraz inne środki utrzymania ofiary przestępstwa. Kompensata jest przyznawana przez sąd właściwy ze względu na miejsce zamieszkania poszkodowanego. Właśnie ten sąd zajmuje się również jej wypłaceniem. Trzeba jednak podkreślić, że pokrzywdzony nie otrzyma kompensaty państwowej wtedy, gdy otrzymał on już pełne odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia, ze środków pomocy społecznej lub z innego źródła.

Co można uzyskać w wyniku powództwa cywilnego?

Również w kodeksie cywilnym znajduje się możliwość dochodzenia odszkodowania przez pokrzywdzonego. Zgodnie z art. 415 kodeksu cywilnego: ,, Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.” Powództwo do sądu cywilnego można wnieść po zakończeniu procesu karnego. Wtedy orzeczenie sądu karnego będzie niezaprzeczalnym dowodem w walce o odszkodowanie przed sądem cywilnym.