Śledztwo jest najważniejszą (podstawową) formą prowadzenia postępowania przygotowawczego. W porównaniu z dochodzeniem jest ono bardziej sformalizowane oraz zajmuje się przestępstwami zagrożonymi wyższym wymiarem kary. Niniejszy artykuł prezentuje w jakich sprawa prowadzi się śledztwo.

Pierwsze kryterium to właściwość sądu

Pierwszą formalną przesłanką tego, kiedy prowadzi się śledztwo jest właściwość sądu określonego przez ustawodawcę do rozpatrzenia sprawy. Mowa tutaj o tym, że gdy ustawodawca przewidział sąd okręgowy jako sąd właściwy w I instancji do prowadzenia sprawy, to niepotrzebne jest dalsze badanie przesłanek prowadzenia śledztwa. Jest ono po prostu niezbędne.

Przestępstwa rozpoznawane przez sąd okręgowy

Lista przestępstw rozpoznawanych przez sąd okręgowy w pierwszej instancji została zamieszczona w art. 25 § 1 k.p.k. Według tego przepisu: ,, Sąd  okręgowy  orzeka  w pierwszej   instancji   w sprawach o następujące przestępstwa: 1) o zbrodnie określone w Kodeksie karnym oraz w ustawach szczególnych; 2) o występki określone w rozdziałach XVI i XVII oraz w art. 140– 142, art. 148 § 4, art. 149, art. 150 § 1, art. 15– 154, art. 158 § 3, art. 163 § 3 i 4, art. 165 § 1, 3 i 4, art. 166 § 1, art. 173 § 3 i 4, art. 185 § 2, art. 189a § 2, art. 210 § 2, art. 211a, art. 252 § 3, art. 258 § 1– 3, art. 265 § 1 i 2, art. 269, art. 278 § 1 i 2 w zw. z art. 294, art. 284 § 1 i 2 w zw. z art. 294, art. 286 § 1 w zw. z art. 294, art. 287 § 1 w zw. z art. 294, art. 296 § 3 oraz art. 299 Kodeksu karnego; 3) o występki, które z mocy przepisu szczególnego należą do właściwości sądu okręgowego.

Drugie kryterium to zatrzymanie sprawcy

Drugim kryterium, które pozwala podjąć decyzję o tym, że postępowanie ma być prowadzone w postaci śledztwa jest to, czy sprawca został pozbawiony wolności w tej albo w innej sprawie. Dochodzenie, gdy spełni się również inne, dodatkowe przesłanki może być prowadzone tylko wyjątkowo, gdy pozbawienie wolności nastąpiło w wyniku zatrzymania albo ujęcia sprawcy na gorącym uczynku i efektem następczego zastosowania tymczasowego aresztowania.

Trzecie kryterium- poczytalność sprawcy

Trzecim kryterium jest poczytalność sprawcy. Zostało ono również określone w art. 325c k.p.k. Taka sytuacja zachodzi wtedy, gdy powołani do wystawienia opinii biegli uznają, że poczytalność oskarżonego w momencie popełnienia zarzucanego czynu albo w czasie postępowania została wyłączona lub w bardzo dużym stopniu ograniczona.

Czwarte kryterium to rodzaj popełnionego przestępstwa

Wymienione kryterium zostało stworzone na podstawie analizy przepisu art. 325b k.p.k. Po przeczytaniu tego przepisu, można dojść do wniosku, że z uwagi na charakter popełnionego przestępstwa, śledztwo powinno być prowadzone wtedy, gdy: sprawa odnosi się do przestępstw z kodeksu karnego zawartych następujących w: art. 155, art. 156 § 2, art. 157a § 1, art. 164 § 2, art. 165 § 2, art. 168, art. 174 § 2, art. 175, 181-184, 186, 201, art. 231 § 1 i 3, art. 233 § 1 i 4, art. 240 § 1, art. 250a § 1-3, art. 265 § 3 i w rozdziale XXXVI i XXXVII. Śledztwo prowadzi się również wtedy, gdy sprawa odnosi się do czynu zagrożonego jest karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności lub do przestępstw przeciwko mieniu, które zagrożone są karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, ale wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca przekracza 100.000 zł.

Kiedy można umorzyć śledztwo?

Umorzenie śledztwa zostało określone w art. 322 k.p.k. Zgodnie z art. 322 § 1 k.p.k.: ,, Jeżeli postępowanie nie dostarczyło podstaw do wniesienia aktu oskarżenia, a nie zachodzą warunki określone w art. 324, umarza się śledztwo bez konieczności  uprzedniego  zaznajomienia  z materiałami  postępowania  i jego zamknięcia.” W art. 324 § 1 k.p.k. zostały wymienione następujące przesłanki: ,, Jeżeli  zostanie  ustalone,  że  podejrzany  dopuścił  się  czynu w stanie  niepoczytalności,  a istnieją  podstawy  do zastosowania  środków zabezpieczających, prokurator po zamknięciu śledztwa kieruje sprawę do sądu z wnioskiem o umorzenie   postępowania   i zastosowanie    środków zabezpieczających. Przepis art. 321 stosuje się odpowiednio.”