Ustawodawca wymienia dwie formy prowadzenia postępowania przygotowawczego. Jest to śledztwo oraz dochodzenie. Obie te formy różnią się zakresem przedmiotowym spraw. Celem tego artykułu jest wyjaśnienie, kiedy w sprawie trzeba prowadzić dochodzenie.

Kiedy prowadzi się śledztwo?

Przede wszystkim, dochodzenie prowadzi się w sprawach o przestępstwa, które należą do właściwości sądu rejonowego. Znaczy to, że sprawy o wszystkie przestępstwa dla których rozpatrzenia ustawodawca wyznaczył sąd okręgowy jako sąd pierwszej instancji będą prowadzone w postaci śledztwa. Katalog przestępstw, które muszą być rozpatrywane w pierwszej instancji został określony w art. 25 § 1 k.p.k. Zgodnie z tym przepisem:,, Sąd  okręgowy  orzeka  w pierwszej   instancji   w sprawach o następujące przestępstwa: 1) o zbrodnie określone w Kodeksie karnym oraz w ustawach szczególnych; 2) o występki określone w rozdziałach XVI i XVII oraz w art. 140– 142, art. 148 § 4, art. 149, art. 150 § 1, art. 15– 154, art. 158 § 3, art. 163 § 3 i 4, art. 165 § 1, 3 i 4, art. 166 § 1, art. 173 § 3 i 4, art. 185 § 2, art. 189a § 2, art. 210 § 2, art. 211a, art. 252 § 3, art. 258 § 1– 3, art. 265 § 1 i 2, art. 269, art. 278 § 1 i 2 w zw. z art. 294, art. 284 § 1 i 2 w zw. z art. 294, art. 286 § 1 w zw. z art. 294, art. 287 § 1 w zw. z art. 294, art. 296 § 3 oraz art. 299 Kodeksu karnego; 3) o występki, które z mocy przepisu szczególnego należą do właściwości sądu okręgowego.”

Kiedy prowadzi się dochodzenie?

Poza tym w art. 325 b § 1 k.p.k. znajduje się lista wszystkich spraw, których musi być prowadzone dochodzenie. Zgodnie z art. 325 b § 1 k.p.k. : ,, Dochodzenie  prowadzi  się  w sprawach   o przestępstwa należące do właściwości sądu rejonowego: 1) zagrożone  karą  nieprzekraczającą  5 lat  pozbawienia  wolności,  z tym  że w wypadku  przestępstw  przeciwko  mieniu  tylko  wówczas,  gdy  wartość  przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza  200 000 zł ; 2) przewidziane w art. 159, art. 254a i art. 262 § 2 Kodeksu karnego; 3) przewidziane  w art. 279 § 1, art. 286 § 1 i 2 oraz w art. 289 § 2 Kodeksu karnego, jeżeli wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza 200 000 zł.

Kiedy nie może być prowadzone dochodzenie?

Dochodzenie nie może być prowadzone wtedy, gdy czyn zagrożony jest karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności i przestępstwo przeciwko mieniu zagrożone jest karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, ale wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca przekracza 100.000 zł.

Kiedy jest obowiązek prowadzenia śledztwa?

Odpowiedź na to najważniejsze pytanie prowadzi naturalnie do ustalenia, na podstawie rozumowania a contrario, w jakich sprawach jest zakaz prowadzenia dochodzenia. Zgodnie z przepisami śledztwo musi być prowadzone w sprawach o: przestępstwa określone w Kodeksie karnym w art. 155, art. 156 § 2, art. 157a § 1, art. 164 § 2, art. 165 § 2, art. 168, art. 174 § 2, art. 175, 181-184, 186, 201, art. 231 § 1 i 3, art. 233 § 1 i 4, art. 240 § 1, art. 250a § 1-3, art. 265 § 3 oraz w rozdziale XXXVI i XXXVII.

Co jeszcze należy wziąć pod uwagę?

Oprócz charakteru gatunkowego przestępstw, ustawodawca określić też inne prawne przesłanki, które wskazują na to, że w tej konkretnej sytuacji śledztwo musi być prowadzone. Nie może być to wtedy nigdy dochodzenie/. Według art. 325 c k.p.k. taka sytuacja występuje wtedy, gdy: ,, 1) w stosunku do oskarżonego pozbawionego wolności w tej lub innej sprawie, chyba że:  zastosowano zatrzymanie lub sprawcę ujętego na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem tymczasowo aresztowano. 2) powołani do wydania opinii w sprawie stwierdzą, że poczytalność oskarżonego w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu lub w czasie postępowania jest wyłączona albo w znacznym stopniu ograniczona.”

Podsumowanie

Podsumowując, dochodzenie nie może być prowadzone we wskazanych powyżej sytuacjach, oraz również wtedy, gdy sprawę ma prowadzić Sąd Okręgowy jako sąd pierwszej instancji.