W tym artykule chciałabym wymienić wszystkie działy prawa karnego oraz powiązania między nimi. Zaczynamy!

Prawo karne materialne

Jest to zespół norm prawnych, które zawierają zakazy oraz nakazy określonego zachowania się i przewidują konsekwencje w razie ich nieprzestrzegania. Prawo karne materialne to dziedzina prawa, w której zawarte są czyny społecznie szkodliwe, czyli przestępstwa. W tej gałęzi prawa zostały ustanowione również zasady odpowiedzialności za czyny zabronione i kary oraz inne środki karne, środki zabezpieczające, które stosuje się w odniesieniu do sprawców w związku ze złamaniem przepisów prawa karnego.

Prawo karne procesowe

Prawo karne procesowe inaczej nazywane jest postępowaniem karnym albo procedurą karną. Jest to ogół norm prawnych, które gwarantują wykonywanie norm prawa karnego materialnego oraz określają status sprawy. W zakres prawa karnego procesowego wchodzą: naczelne zasady, warunki dopuszczalności, czyli przesłanki postępowania karnego, prawa przysługujące jego uczestnikom, etapy procesu, rodzaje rozstrzygnięć ( na przykład wyroki i postanowienia), środki kontroli rozstrzygnięć ( apelacja, zażalenie i kasacja).

Prawo karne wykonawcze

W prawie karnym wykonawczym zostały wymienione organy wyznaczone do wykonywania kar, tryb oraz metody ich wykonywania. Ta gałąź prawa reguluje tryb realizowania kar, środków karnych oraz zabezpieczających, które zostały orzeczone za przestępstwo w postępowaniu karnym w oparciu o normy prawa karnego materialnego i prawa osób skazanych. W zakres tego prawa karnego wykonawczego wchodzi prawo penitencjarne, które określa cele wykonywania kary pozbawienia wolności, w postaci resocjalizacji sprawcy.

Powiązania pomiędzy kodeksami karnymi 

Przepisy Kodeksu postępowania karnego są stworzone w taki sposób, aby gwarantowały realizowanie norm prawa materialnego. W Kodeksie karnym są zawarte przepisy, które mają charakter proceduralny, a dokładniej tryb ścigania przestępstw na wniosek pokrzywdzonego lub z oskarżenia prywatnego.  W Kodeksie karnym występują przepisy odnoszące się do wykonania kary. Dokładnie chodzi tutaj o art. 77 – 84. Mówią one o warunkowym zwolnieniu po odbyciu części kary. W odniesieniu do tych powiązań warto jeszcze wspomnieć o mieszanym materialno-procesowym charakterze instytucji warunkowego umorzenia postępowania karnego.

Wyspecjalizowane dziedziny prawa karnego

Jeżeli chodzi o całokształt norm prawa karnego, to można wyróżnić pewne jego działy, które charakteryzują się odmiennym przedmiotem i sposobem regulacji.

Prawo karne skarbowe

Mamy tutaj na myśli łącznie prawo karne skarbowe materialne i procesowe. Ta dziedzina prawa została wyodrębniona ze względów przedmiotowych. Zajmuje się regulacją problematyki odpowiedzialności za przestępstwa oraz wykroczenia skarbowe, czyli czyny, które naruszają interesy Skarbu Państwa w odniesieniu do podatków, ceł, obrotu dewizowego, gier losowych i totalizatorów. Prawo karne skarbowe zostało uregulowane w kodeksie karnym skarbowym z 1999r. (KKS). Określono w nim odpowiedzialność za przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz postępowanie w tych sprawach, którymi zajmują się finansowe organy orzekające, a czasami również sądy.

Prawo karne wojskowe

W tej dziedzinie prawa znajdują się przestępstwa wojskowe. Krąg osób, które ponoszą za nie odpowiedzialność jest bardzo mocno ograniczony. Wiążą się one z obowiązkiem służby wojskowej, zagwarantowaniem dyscypliny wojskowej oraz gotowości obronnej sił zbrojnych. Prawo karne wojskowe zostało uregulowane w kodeksie karnym jako ,,część wojskowa” (Rozdział XXXVIII. Przepisy ogólne dotyczące żołnierzy). Odpowiedzialność żołnierzy została określona w Kodeksie karnym i jest taka sama, jak w przypadku osób cywilnych, ale z pewnymi wyjątkami, które wynikają z dyscypliny wojskowej.

Prawo wykroczeń

Jest to dziedzina bardzo bliska prawu karnemu. Są w niej określone czyny będące wykroczeniami. Prawo to reguluje zasady odpowiedzialności, za te czyny kary oraz inne środki karne. Przepisy prawa wykroczeń znajdują się w Kodeksie Wykroczeń z 1971 roku. Wykroczenia są o wiele mniej szkodliwe społecznie niż przestępstwa.