Czas, gdy w prawie karnym występowały kary mutylacyjne, to znaczy kary cielesne, już dawno minął. Nikt nikomu nie wypali na czole słowa ,,złodziej” ani nie utnie ręki za kradzież. Przecież jedną z najważniejszych funkcji kary w prawie w każdym cywilizowanym społeczeństwie, a do takich właśnie zalicza się nasz kraj, jest funkcja wychowawcza. Skoro mowa o wychowaniu, to jasne jest, że nikt nie może być karany i piętnowany przez całe życie za jakieś wcześniejsze błędu. Właśnie dlatego ustawodawca przewidział instytucję zatarcia skazania.

Na czym polega zatarcie skazania?

Zatarcie skazania w prawie uznaje się za tak zwaną fikcję prawną. Polega ona na tym, że gdy zostaną wypełnione konkretne warunki, to osoba mimo wcześniejszego skazania jest uważana za osobę niekaraną. Podstawa prawna tej instytucji znajduje się w art. 106 kodeksu karnego. W momencie zatarcia skazania jest one uznawane za niebyłe. Wpis o skazaniu zostaje usunięty z rejestru skazanych.

Co to tak naprawdę oznacza w praktyce?

Znaczy to, że dane osoby są usuwane z Krajowego Rejestru Karnego. Taka osoba jest traktowana przez prawo tak, jakby nigdy nie doszło do jej skazania. Odnosi się to również do kwestii społecznych. Osoba, które skazanie uległo zatarciu może wszędzie, nawet publicznie powiedzieć, że jest osobą niekaraną. Muszą pamiętać o tym, w szczególności dziennikarze, którzy wręcz uwielbiają wyciągać różne historie z przeszłości, żeby pokazać wszystkie wady i ciemne strony jakiejś sławnej osoba.. To wszystko jest bardzo proste. Zatarcie skazania sprawia, że ten ktoś ponownie ma status osoby niekaranej w każdym znaczeniu tego słowa. Odpokutowała już dawno swoje winy.

Czy zatarcie skazania odbywa się z mocy prawa, czy na wniosek?

Zasadniczo, zatarcie skazania odbywa się z mocy prawa, a jedyną potrzebną do tego przesłanką jest upływ określonego w kodeksie czasu. Wyjątek od tej reguły znajduje się w art. 107 § 2 k.k.. Mówi on o tym, że: ,, Sąd  może  na  wniosek  skazanego  zarządzić  zatarcie  skazania  już  po upływie  5 lat,  jeżeli  skazany  w tym  okresie  przestrzegał  porządku  prawnego, a wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat.”

Wychowawcza funkcja kary

Jest to bardzo ludzki gest ze strony ustawodawcy. Jeszcze bardziej kładzie on nacisk na wychowawczą funkcję kary. Można stwierdzić, że jest to zatarcie skazania za dobre sprawowanie. W innych sytuacjach zatarcie skazania występuje z mocy prawa. Dobrze jest również zaznaczyć, że nie ma możliwości wcześniejszego zatarcia skazania, gdy orzeczono karę w zawieszeniu.

Kiedy następuje zatarcie skazania?

Przesłanki zatarcia skazania znajdują się w art. 107§1 i  § 3-6  kodeksu karnego: ,, W razie skazania na karę pozbawienia wolności wymienioną w art. 32  pkt 3 lub karę 25 lat pozbawienia wolności, zatarcie skazania następuje z mocy  prawa  z upływem  10 lat  od  wykonania  lub  darowania  kary  albo  od  przedawnienia jej wykonania. W razie skazania na karę dożywotniego pozbawienia wolności, zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od uznania jej za wykonaną, od darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. W razie  skazania  na  karę  ograniczenia  wolności  zatarcie  skazania następuje z mocy prawa z upływem 3 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. W razie skazania na grzywnę zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem  roku od  wykonania  lub  darowania  kary  albo  od  przedawnienia  jej wykonania. W razie odstąpienia od wymierzenia kary, zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wydania prawomocnego orzeczenia. Jeżeli orzeczono środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem,  darowaniem  albo przedawnieniem jego wykonania. Zatarcie skazania nie może nastąpić również przed wykonaniem środka zabezpieczającego.”

Szczególny przypadek zatarcia skazania

Został on uregulowany w art. 4 § 4 kodeksu karnego: ,,Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zabroniony pod groźbą kary, skazanie ulega zatarciu z mocy prawa.”